Leiden Islam Blog

Gemiste kans voor imamopleidingen in Nederland

Gemiste kans voor imamopleidingen in Nederland

Van de drie gesubsidieerde Nederlandse hogere imamopleidingen is er binnenkort nog maar één over. Gebrek aan animo onder studenten is de oorzaak. Moslims kiezen liever voor studies als rechten en geneeskunde. Islam doen zij er 's avonds wel bij.

De imamopleiding lijkt zijn langste tijd gehad te hebben. Van de drie opleidingen zijn er twee beëindigd: Universiteit Leiden in 2011, en InHolland in 2013. Is dat erg? Nee, want de opleidingen voldeden simpelweg niet. Is het jammer? Ja, zeer. Het is een gemiste kans. Gemist door de Nederlandse moslims.

Waarom waren die imamopleidingen ook al weer gestart? Daarvoor moeten we tien jaar terug in de tijd, naar de periode kort na 11 september. Nederland was in de ban van ‘radicale’ en ‘haatpredikende’ imams, die in diverse moskeeën in het land opruiende taal uitsloegen die jonge moslims zou aanzetten tot geweld. Het verontrustende was dat al die imams buitenlanders waren die vaak niet eens Nederlands spraken.

Dat was - en is nog steeds - het kenmerk van imams in Nederland. Bij gebrek aan ‘home-grown’ imams worden de imams voor de meer dan 450 moskeeën betrokken uit het buitenland. Turkse moskeeën doen dat heel georganiseerd, via de vertegenwoordiger van het Turkse directoraat voor Godsdienstzaken, Diyanet, die is verbonden aan de Turkse ambassade in Den Haag. Marokkaanse moskeeën daarentegen, doen het individueel, soms via het Marokkaans ministerie, soms op eigen houtje. Dat geldt ook voor de Surinaamse, Pakistaanse, en andere moskeeën.

Deze gang van zaken wordt door de Nederlandse overheid formeel goedgekeurd, want het behoort tot de vrijheid van religie: als gelovigen geen religieuze voorgangers en onderwijzers uit Nederland kunnen halen, dan mogen ze dat elders doen.

Maar Nederland is er niet blij mee, en veel moslimjongeren ook niet. Die imams uit het buitenland mogen een betere kennis van zaken hebben van de islam, maar weten weinig van Nederland. Zelfs de verplichte inburgeringscursus helpt daar niet veel. Is het dan niet beter om zelf, in Nederland, een imamopleiding te starten?

Deze beslissing werd, gek genoeg, genomen door de Nederlandse overheid, en niet door de moslimgemeenschap in Nederland. Gek, want je zou verwachten dat moslims dit zelf willen, en vervolgens dan ook zelf regelen, vooral omdat de overheid dat vanwege scheiding van kerk en staat helemaal niet mag regelen. Maar ook begrijpelijk, want de moslimgemeenschap kon vanwege interne verdeeldheid geen consensus op dit terrein bereiken, en de overheid had grote zorgen over toenemende radicalisering van de moslimjongeren.

En zo werden in 2006 drie imamopleidingen gestart met overheidsgeld. Eén op theologisch hbo-niveau (InHolland), één op theologisch universitair niveau (de VU in Amsterdam) en één op seculier universitair niveau (Universiteit Leiden). Maar ze verliepen moeizaam.

De belangrijkste reden daarvoor was dat het animo gering was. Van de moslims in Nederland bestond de eerste generatie vooral uit laaggeschoolde gastarbeiders; hun kinderen zijn de eerste generatie die gaat studeren. En hoewel deze jongeren, meer dan hun ouders, enorm bezig zijn met islam, kiezen zij niet voor een slecht betaalde baan met laag aanzien als imam. Hun keuze valt op rechten, medicijnen en business administration. Islam doen zij er bij met avondcursussen.

Met als gevolg dat de weinige studenten die zich voor deze opleidingen aanmelden niet de toppers van hun generatie zijn - een enkele uitzondering daargelaten. De afgestudeerden van InHolland hadden daarom ook moeite om stageplaatsen of banen te krijgen bij de uiteindelijke doelgroep: de moskee.

Vanuit de hogeschool en de universiteiten is enorm hard gewerkt om van de imamopleiding een succes te maken. Vanuit de moslimgemeenschap en de moskeeorganisaties werd daarentegen afstandelijk, soms argwanend, en vaak wat schamper naar deze opleidingen gekeken. Waren de docenten wel allemaal moslim? Wilde zo’n universiteit of hogeschool zich nu ook al de islam toe-eigenen? En het haalde toch bij lange na niet het niveau van gerenommeerde opleidingen in Medina, Damascus of Caïro?

Dat was de zwakte van de imamopleiding. Je kunt moeilijk voldoen aan een aanbod - het afleveren van home-grown imams - als er geen duidelijke vraag naar is. Vanuit de moslimgemeenschap werd die vraag wel met de mond beleden, maar weinigen hebben zich daar sterk voor gemaakt. De imamopleidingen moesten zich eerst maar bewijzen. Op zich te begrijpen, maar die tijd kunnen universiteiten zich niet permitteren. Als er te weinig studenten komen is de opleiding niet ‘rendabel’, en gaat hij dicht.

Met het sluiten van twee van de drie imamopleidingen eindigt een project dat wellicht om oneigenlijke reden is begonnen, maar dat van groot belang zou zijn geweest voor de moslimgemeenschap in Nederland. Die zit namelijk nog steeds zonder eigen imams met grondige kennis van zowel Nederland als de islam. Zij zullen dus hun imams uit het buitenland blijven halen.

Ik voorzie dat die situatie niet lang kan voortduren, en dat de volgende generatie moslims toch weer belang zal hechten aan imams en geestelijken die in Nederland zijn opgeleid. Voor de moslims die iets anders willen dan de enig resterende opleiding aan de VU is de boodschap duidelijk: jullie moeten het nu zelf doen. En misschien is dat ook het beste. Maar het is wel een gemiste kans.

7 Comments

Karel Steenbrink
Posted by Karel Steenbrink on March 2, 2013 at 10:24

Helder en belangrijke analyse. Juist nu Leiden en InHolland sluiten heeft NVAO de bacheloropleiding aan de IUR, Islamitische Universiteit Rotterdam goedgekeurd, nadat de Master-opleiding Islamitische Geestelijke Verzorging enkele jaren geleden al OK was bevonden. Benieuwd of de IUR het nu wel kan gaan maken. Ze verdienen daar belangstelling en steun.

rkia benzidane
Posted by rkia benzidane on February 19, 2013 at 19:52

@Erg simpel. Werk samen met succesvolle en fenomenale islamitische instituten in Nederland, zoals IVOE (http://www.ivoe.nl), al-Yaqeen (http://www.al-yaqeen.com) etc.

Oh ja?

Als er nu iets bestaat dat dient vermeden te worden voor de zoekers van kennis dan zullen het bovenstaande instituten wel zijn.
Ze zorgen alleen maar voor het verspreiden van misvattingen, sektevorming en het aanprijzen van de ulama als de onfeilbare bezitters van de absolute waarheid.
Dit alles gebaseerd op verdraaiingen van ayat uit de Qoor’an en op ahadith die door latere generaties zijn uitgevonden.

Het wahhabisme in volle actie.

A-F
Posted by A-F on February 19, 2013 at 11:15

Erg simpel. Werk samen met succesvolle en fenomenale islamitische instituten in Nederland, zoals IVOE (http://www.ivoe.nl), al-Yaqeen (http://www.al-yaqeen.com) etc.

Peter Bongaarts
Posted by Peter Bongaarts on February 16, 2013 at 15:15

Aan Froukje Santing

Helemaal mee eens.

rkia benzidane
Posted by rkia benzidane on February 15, 2013 at 19:27

Het zou duidelijk moeten zijn dat binnen de moslimgemeenschap geen behoefte (tenzij uit opportunisme) bestaat om Nederlandstalige imams te zien op de minbars. (In België om subsidies te verkrijgen!)

De moslimgemeenschap focust zich meer en meer op de kennis van de Arabische taal, condicio sine qua non, om de Koran te kunnen begrijpen.

Met die Arabische taal wordt de polarisatie tussen de verschillende geloofs- en culturele gemeenschappen gevoed.
Bij vele moslims is dat Arabisch zelfs een graadmeter om ernstig te worden genomen en de achterdocht te laten varen.

Arabisch is immers de taal van de Koran, van het Paradijs, van God!
Om als volwaardig moslim door het leven te kunnen gaan moet je de Arabische taal vloeiend beheersen al spreek je Nederlands of een andere taal in de dagelijkse omgang.

En Damascus zal in de nabije toekomst wel niet in aanmerking komen om stages te gaan volgen.
Medina is ook geen echte aanrader als een gematigde Islam het streefdoel is.
Cairo, met het Muslimbrotherhood dat de groot mufti politiek benoemt, kan ook wel eens een instituut worden dat tawriya en taqiyya doceert of aan de moslim aanleert hoe een en ander schoonschijnend te maken voor de niet-moslim.

Mijn scepsis is hiermee duidelijk gemaakt.

Waar ik wel een mogelijke aanwinst in zou zien is een informatiecentrum dat vragen en antwoorden van moslims op een Islamitisch verantwoorde wijze kan beantwoorden in het Nederlands of het Engels (internationaler).
Een soort Leidenpedia met een actieve databank waar zowel waarde kan aan toegevoegd worden door de internationale bekende geleerden als door andere bezitters van kennis.

Al jaren zijn wij actief op fora en daarop wordt vaak een verwoede strijd uitgevochten waarbij de extremisten, jihadis en fundamentalisten uiteindelijk aan het kortste eind trekken door middel van geleverde bewijzen en tegenbewijzen als het forum de kans daar toe verleent.

Het ontbreken van een betrouwbaar referentiepunt zorgt er vaak voor dat de zoekenden naar kennis bij de verkeerde informatiebronnen belanden met alle gevolgen van dien.

 

 

 

 

froukje santing
Posted by froukje santing on February 12, 2013 at 11:59

Dank Maurits voor dit overzicht en de analyse. Een kleine aanvulling: Turkse directoraat voor godsdienstzaken (Diyanet) neemt een deel van de imams in Nederlands-Turkse moskeeën voor zijn rekening. Ook Milli Görüs is een belangrijke speler. En er zijn er meer.
Wat betreft het aandeel van Diyanet in dit Nederlandse opleidingsverhaal denk ik dat het goed zou zijn als daar wat meer licht op werd gezet. Die invloed is groot en de liefde voor de profeet gaat bij Diyanet bovendien hand in hand met de liefde voor het Turkse vaderland en de Turkse staat. Zo wordt vanuit Ankara dus via de moskee in Nederland greep gehouden op het leven van ‘Turken’ in Nederland, waardoor de onderlinge afhankelijkheid in stand blijft en is er zo niet de benodigde ruimte is voor individuele ontplooiing en keuzes.
Het staat impliciet allemaal in je verhaal maar één van de hamvragen is dus ook of het nog wel van deze tijd is, in een land dat scheiding van kerk en staat predikt, dat de Turkse overheid hier zo’n dikke vinger in de religieuze pap heeft. Is het niet vreemd dat een Tweede Kamer aan de ene kant imams van eigen bodem wil en anderzijds de discussie niet aangaat of overheidsorgansiaties als Diyanet nog wel een rol hebben te vervullen. Diyanet is bezig haar rol zelf te vergroten tot ook culturele en andere (bv sport) activiteiten - net als in Turkije zelf. In het manifest dat een tiental verontruste Turken twee jaar geleden publiceerde wordt expliciet op die bemoeienis en de negatieven werking daarvan op Turkse-Nederlandse gewezen. Zij pleiten ervoor dat die bemoeienis op de helling moet.

Petra de Bruijn
Posted by Petra de Bruijn on February 11, 2013 at 17:03

Leuk stukje, inderdaad heel jammer dat het zo loopt. Zou het een idee zijn om een soort samenwerkingsverband met een prestigieuze opleiding te creëren, waar Nederlandse moslims stages of buitenlandsemesters kunnen doen?

Add a Comment

Name (required)

E-mail (required)

Your own avatar? Go to www.gravatar.com

Remember me
Notify me by e-mail about comments