Leiden Islam Blog

Gevraagd: antwoorden op ondergesneeuwde vragen over islam in de Nationale Wetenschapsagenda

Posted on in
Gevraagd: antwoorden op ondergesneeuwde vragen over islam in de Nationale Wetenschapsagenda

Er is veel te doen over de Nationale Wetenschapsagenda. De uitwerking ervan krijgt dit voorjaar gestalte in 16 “exemplarische routeworkshops” die ons meenemen langs 140 richtinggevende vragen. “Islam” komt tijdens deze wandeling in het geheel niet voor.

Dat betekent niet dat “de Nederlandse bevolking” geen vragen over islam heeft gesteld. Hoe zit dat? Dit blog legt de vragen in de Nationale Wetenschapsagenda (NWA) over islam bloot en roept islamologen in Nederland op ze van wetenschappelijk verantwoord commentaar te voorzien.

Waarom ook alweer de NWA?

Eerst even de context: van 1 april tot 1 mei 2015 mocht iedereen op wetenschapsagenda.nl een vraag aan de wetenschap stellen. Het idee achter deze oproep is om burgers meer inspraak te geven in onderzoek dat meer moet aansluiten bij maatschappelijke vraagstukken, in lijn met de Wetenschapsvisie 2025 van het ministerie van OC&W. 

Omdat het aantal vragen dat binnenkwam aanvankelijk een beetje tegenviel, snelden in de laatste week van april wetenschappers en onderzoeksgroepen zelf naar wetenschapsagenda.nl om hun eigen vragen in te dienen, omdat zij vermoedden dat de NWA wel eens bepalend zou kunnen zijn voor de verdeling van onderzoeksgeld.

Totaal kwamen er 11.656 vragen binnen, die vervolgens door 5 wetenschappelijke commissies onder de loep zijn genomen en zijn gebundeld in 140 richtinggevende “clustervragen”, die door de kenniscoalitie in 16 “exemplarische routes” zijn ondergebracht waarover dit voorjaar verschillende “routeworkshops” worden georganiseerd. Een soort mega-enquête dus, over wat (sommige) Nederlanders van de wetenschap willen weten, en wat wetenschappers van zichzelf willen weten, uit pure nieuwsgierigheid, en om de schoorsteen te laten roken. 

Hoewel de NWA naar eigen zeggen geen “financiële paragraaf” bevat, maakte het ministerie van OC&W eind november bekend dat universiteiten 4-5% van hun onderzoeksbudget moeten besteden aan onderzoek dat bijdraagt aan de NWA. Dat hadden de onderzoekers dus goed aangevoeld. Zie bijvoorbeeld ook het Zwaartekrachtprogramma van NWO, waar aansluiting bij de routes van de NWA als “beleidscriterium” geldt.

Oproep

Taalkundige Marc van Oostendorp deed onlangs een oproep aan zijn collega-wetenschappers om vragen op hun gebied van een (voorlopig) antwoord of in ieder geval van onderbouwd commentaar te voorzien. De vragen in de NWA over taal – totaal 221 – behandelt hij sinds juli 2015 in de schitterende serie “Onverwachte taalvragen in de nationale wetenschapsagenda”. Ook de wiskundigen laten van zich horen, in de persoon van Klaas Piet Hart, die de afgelopen maanden een blog vulde over wiskunde-gerelateerde vragen in de NWA, zo’n 50 stuks.

Laten we eens kijken hoe vaak islam-gerelateerde trefwoorden voorkomen in de totaal 11.656 ingediende vragen, dus vóórdat wetenschappelijke commissies zich erover bogen en de vragen samenbrachten in 140 clustervragen.

Trefwoord Aantal keer dat trefwoord voorkomt in de vraag
islam 9
islamitische 8
islamofobie 2
islamieten 1
moslim(s) 7
Totaal 26*

* Eén vraag bevat zowel het trefwoord “islam” als “moslim”; deze is uiteraard maar één keer meegeteld.

Twee observaties:

  • in slechts 26 van de totaal 11.656 ingediende vragen komen islam-gerelateerde trefwoorden voor. Dat is zo’n 0,22% – een percentage dat in ieder geval niet de dominantie van het onderwerp in het publieke debat weerspiegelt;
     
  • in de clustervragen – de richtinggevende vragen die centraal staan in de NWA – komen bovenstaande trefwoorden in het geheel niet voor. De clustervragen waaraan de islam-gerelateerde vragen relatief en indirect de grootste “bijdrage” hebben geleverd, gaan over sociale cohesie en over de verhouding tussen religie en moderniteit (zie overzicht onderaan dit blog). Dat is niet zo verwonderlijk als we naar de taal van het islamdebat in Nederland kijken.

Deze observaties laat ik hier verder voor wat ze zijn: het maakt de 26 islam-gerelateerde vragen an sich niet minder relevant of in aanmerking komend voor een nadere analyse.

Een eerste blik op de 26 geïnventariseerde vragen leert dat over sommige vragen al boeken vol zijn geschreven. Kennelijk is er iets misgegaan in de communicatie tussen wetenschap en publiek. Andere vragen weerspiegelen een wij-zij wereldbeeld, waarbij “wij” staat voor Europees dan wel christelijk, en “zij” voor “moslims”. Hier ligt wellicht een taak voor islamologen om dat wereldbeeld te nuanceren.

Weer andere vragen verraden een duidelijke agenda van wetenschappers zelf om hun eigen onderzoek onder de aandacht te brengen. Die vragen klinken soms, in de woorden van Marc van Oostendorp, als “de publiekssamenvatting van een heel groot NWO-project”. Het lijkt erop dat onder de islamologen vooral deskundigen op het gebied van islamitisch recht en radicalisering zich hebben ingespannen om hun vragen op de wetenschapsagenda te krijgen. Dat maakt de vragen overigens niet minder relevant.

Laat dit blog een oproep zijn aan islamologen in Nederland om, in navolging van de taalwetenschappers en wiskundigen, de 26 islamvragen – hieronder op een rij gezet – van wetenschappelijk verantwoord commentaar te voorzien. Zie het als een manier om uw wetenschappelijke kennis en inzichten met een breed publiek te delen, uw betrokkenheid bij de publieke zaak te tonen en in gesprek te gaan met de vragenstellers. Want dat is uiteindelijk het doel van de NWA. Laat zien dat u iets doet met de islamvragen, in plaats van dat ze ondergesneeuwd dreigen te raken in brede clustervragen en exemplarische routeworkshops.

  Islam-gerelateerde vragen in de NWA Bijbehorende clustervra(a)g(en)
1 Is de verlichting (circa 1650, stroming) een puur christelijk begrip of kunnen we deze ook binnen de Islam en andere geloven verwachten? Of is deze al bezig? Zijn moderniteit en religie elkaars tegenpolen?
2 Wat zou de Islam kunnen leren van onze protestante kerken? Zijn moderniteit en religie elkaars tegenpolen? 

Hoe kan sociale cohesie in een cultureel en religieus diverse samenleving bevorderd worden?
3 Welke traditionele christelijke opvattingen bepalen nog steeds het discours over het jodendom en de islam in ons land, ook al lijkt het verregaand geseculariseerd? Hoe kan sociale cohesie in een cultureel en religieus diverse samenleving bevorderd worden?
4 Wat waren de condities in het vroeg-middeleeuwse Spanje (Toledo, Cordoba) die een vreedzame samenleving tussen joden, islamieten (moren) en christenen mogelijk maakten? Overplaatsbaar naar het heden? Hoe kan sociale cohesie in een cultureel en religieus diverse samenleving bevorderd worden?
5 Hoe waarschijnlijk is het dat Europa, voor het einde van deze eeuw, voornamelijk Moslim zal zijn, en zoja - hoe kunnen Europeanen op de meest harmonieuze en constructieve manier mogelijk om leren gaan met deze nieuwe realiteit? Hoe kan sociale cohesie in een cultureel en religieus diverse samenleving bevorderd worden?
6 Is de islam compatibel met de Europese traditie van het liberalisme, tolerantie, en de democratie? Zijn moderniteit en religie elkaars tegenpolen?
7 Hoe kunnen wij van Islam zoals die wordt geleefd in moslimgemeenschappen een juist en evenwichtig beeld produceren, en dit adequaat reproduceren in ons onderwijssysteem? Zijn moderniteit en religie elkaars tegenpolen?

 

Hoe kan sociale cohesie in een cultureel en religieus diverse samenleving bevorderd worden?

 

8 Welke rol speelt religie in de preventie van HIV/AIDS onder Nederlandse islamitische jongeren? Hoe bevorderen we gezondheid en voorkomen we ziekte via een gezond(e) leefstijl en gedrag?

 

Zijn moderniteit en religie elkaars tegenpolen?

 

Hoe kan sociale cohesie in een cultureel en religieus diverse samenleving bevorderd worden?

 

9 Op welke manier kunnen we in het onderwijs in Nederland meer aandacht te geven aan de joodse en islamitische traditionele verhalen om zo van jongs af aan meer begrip voor deze godsdiensten bij te brengen? Hoe kan sociale cohesie in een cultureel en religieus diverse samenleving bevorderd worden?
10 Hoe kan onderzoek naar de wetenschappelijke traditie in de middeleeuwse islamitische beschaving en onderwijs hierover in het middelbaar onderwijs islamitische jongeren in Nederland helpen bij hun ontwikkeling en bijv. radicalisme voorkomen? Zijn moderniteit en religie elkaars tegenpolen?

 

Hoe kan sociale cohesie in een cultureel en religieus diverse samenleving bevorderd worden?

 

11 Heeft het economisch concept van de Islamitische staat een kans van slagen? Wat zijn de kenmerken van een circulaire economie en hoe realiseren we deze?
12 Hoe komt het dat bij de ene moslim bij het zien van wat IS doet ze denken dat wil ik ook en bij de ander niet? Wat betekent kunst voor mensen?

 

Wat is de invloed van slaap op onze gezondheid?

 

Hoe kan sociale cohesie in een cultureel en religieus diverse samenleving bevorderd worden?

 

13 Hoe is de 'rivaliteit' tussen antisemitisme en islamofobie in politiek, samenleving, publiek debat en wetenschappelijk onderzoek om te buigen in diepgravend onderzoek naar verschillen, tegenstellingen en overeenkomsten tussen beide fenomenen? Hoe kunnen vrede, veiligheid en coöperatie worden bevorderd – en bedreigingen en schendingen geadresseerd – binnen en tussen nationale rechtsstaten en binnen en tussen groepen en samenlevingen?

 

Hoe kan sociale cohesie in een cultureel en religieus diverse samenleving bevorderd worden?

 

14 Is de Islam een religie of een ideologie? Hoe kan sociale cohesie in een cultureel en religieus diverse samenleving bevorderd worden?
15 Wat is de rol en functie van vrijdenkers en ongelovigen in de islamitische wereld? Zijn moderniteit en religie elkaars tegenpolen?

 

Hoe kan sociale cohesie in een cultureel en religieus diverse samenleving bevorderd worden?

 

16 Bestaat er een groep ex-moslims/ongelovige moslims in Nederland, hoe verhouden ze zich tot hun voormalige religie en hebben ze behoefte aan een platform? Zijn moderniteit en religie elkaars tegenpolen?

 

Wat is het geheim van veerkrachtige samenlevingen?

 

17 Wat is de invloed van dagelijkse negatieve berichten over marokkaanse moslims voor jonge nederlandse kinderen met een marokkaanse achtergrond? Zijn moderniteit en religie elkaars tegenpolen?
18 Hoe worden de moslims in Bollywood films gepresenteerd en wat is het verschil tussen deze en de representatie van de moslims in het westen? Zijn moderniteit en religie elkaars tegenpolen?
19 Welke lessen kunnen getrokken worden uit de koloniale geschiedenis van Nederland met een oog op onze huidige multiculturele samenleving, met name de omgang met de politieke Islam? Hoe kan sociale cohesie in een cultureel en religieus diverse samenleving bevorderd worden?

 

Wat betekent globalisering voor onze culturele identiteit en het bepalen van de positie van Nederland in de wereld?

 

20 Hebben de joodse, christelijke en islamitische religies sinds hun oprichting bijgedragen aan vrede in de wereld? Hoe kunnen vrede, veiligheid en coöperatie worden bevorderd – en bedreigingen en schendingen geadresseerd – binnen en tussen nationale rechtsstaten en binnen en tussen groepen en samenlevingen?

 

Hoe kan sociale cohesie in een cultureel en religieus diverse samenleving bevorderd worden?

 

21 Zijn islam en rechtsstaat verenigbaar? Zijn moderniteit en religie elkaars tegenpolen?

 

Hoe kan sociale cohesie in een cultureel en religieus diverse samenleving bevorderd worden?

 

Wat betekenen Europeani­sering en globalisering voor de democratie en de rechtsstaat?

 

22 Welke aspecten van het recht in islamitische landen dienen nader te worden bestudeerd om een beter antwoord te kunnen geven op maatschappelijke vragen en problemen die rijzen in Europese landen? Zijn moderniteit en religie elkaars tegenpolen?

 

Hoe kan sociale cohesie in een cultureel en religieus diverse samenleving bevorderd worden?

 

Wat betekenen Europeanisering en globalisering voor de democratie en de rechtsstaat?

 

23 Welke gevolgen dient de aanwezigheid van het toenemend aantal moslims in de EU te hebben voor het rechtssysteem van de lidstaten? Hoe kunnen vrede, veiligheid en coöperatie worden bevorderd – en bedreigingen en schendingen geadresseerd – binnen en tussen nationale rechtsstaten en binnen en tussen groepen en samenlevingen?

 

Hoe kan sociale cohesie in een cultureel en religieus diverse samenleving bevorderd worden?

 

24 Welke benadering in recht en beleid moet worden ingenomen met betrekking tot in Nederland wonende moslims wier identiteit verbonden is met twee landen: Nederland en het land van herkomst? Wordt hierbij overleg met het buitenland gevergd en op welke wijze? Hoe kunnen vrede, veiligheid en coöperatie worden bevorderd – en bedreigingen en schendingen geadresseerd – binnen en tussen nationale rechtsstaten en binnen en tussen groepen en samenlevingen?

 

Wat zijn de oorzaken en de gevolgen van migratie en hoe kunnen we er mee omgaan? Wat betekenen Europeanisering en globalisering voor de democratie en de rechtsstaat?

 

25 Hoe kan worden voorkomen dat Nederlanders zich aansluiten bij de Islamitische Staat, Al-Qaida of andere vergelijkbare jihadistische netwerken, groepen en individuen? Heeft in dit kader het intrekken van paspoorten van mogelijke jihadisten nut? Hoe kunnen vrede, veiligheid en coöperatie worden bevorderd – en bedreigingen en schendingen geadresseerd – binnen en tussen nationale rechtsstaten en binnen en tussen groepen en samenlevingen?

 

Hoe kan sociale cohesie in een cultureel en religieus diverse samenleving bevorderd worden?

 

26 In hoeverre zijn antisemitisme en islamofobie met elkaar te vergelijken? Zijn moderniteit en religie elkaars tegenpolen?

 

Hoe kan sociale cohesie in een cultureel en religieus diverse samenleving bevorderd worden?

 

 

Clustervragen waarin islam-gerelateerde vragen als basis genoemd worden Aantal islam-gerelateerde vragen dat ten grondslag ligt aan de clustervraag
Hoe kan sociale cohesie in een cultureel en religieus diverse samenleving bevorderd worden? 19
Zijn moderniteit en religie elkaars tegenpolen? 13
Hoe kunnen vrede, veiligheid en coöperatie worden bevorderd – en bedreigingen en schendingen geadresseerd – binnen en tussen nationale rechtsstaten en binnen en tussen groepen en samenlevingen? 5
Wat betekenen Europeanisering en globalisering voor de democratie en de rechtsstaat? 4
Wat is het geheim van veerkrachtige samenlevingen?  1
Wat zijn de oorzaken en de gevolgen van migratie en hoe kunnen we er mee omgaan? 1
Wat zijn de kenmerken van een circulaire economie en hoe realiseren we deze? 1
Hoe bevorderen we gezondheid en voorkomen we ziekte via een gezond(e) leefstijl en gedrag? 1
Wat is de invloed van slaap op onze gezondheid? 1
Wat betekent kunst voor mensen? 1

Add a Comment

Name (required)

E-mail (required)

Your own avatar? Go to www.gravatar.com

Remember me
Notify me by e-mail about comments