Leiden Islam Blog

Hoe een museum voor islamitische kunst bijdraagt aan de participatiesamenleving

Posted on in , 6
Hoe een museum voor islamitische kunst bijdraagt aan de participatiesamenleving

Nederland moet een museum speciaal voor islamitische kunst in het leven roepen. Dat draagt bij aan meer verdraagzaamheid en participatie in onze samenleving, aldus Sarah Quaedflieg.

In het Rijksmuseum voor Volkenkunde in Leiden hebben ze het al begrepen. De tentoonstelling "Verlangen naar Mekka" was een groot succes. Eindelijk komt er weer een gevarieerd en jong publiek in het museum, een echte afspiegeling van de maatschappij.

En dat is wat musea zouden moeten doen, inzichtelijk maken wat er speelt in de maatschappij, en in dienst staan van de ontwikkelende samenleving. Maar "in dienst staan van" moet ook betekenen "bijdragen aan", want anders is het een leeg begrip. Daarom zou Nederland een museum moeten hebben speciaal voor islamitische kunst. Zo kan Nederland bijdragen aan meer verdraagzaamheid en participatie in de samenleving.

Kunst in de maatschappij

De maatschappelijke functie van musea moeten we niet onderschatten. Doordat zij in voortdurende dialoog staan met de samenleving, kunnen zij de tijdsgeest uitdrukken, de maatschappelijke wrijvingen aanschouwelijk maken en hier nieuwe betekenissen aan geven.

Omdat musea een maatstaf zijn voor wat als hoogstaande cultuur of zelfs "onze" cultuur kan worden beschouwd, kunnen zij een belangrijke rol spelen wanneer het gaat om culturele identiteit en integratie. Een museum voor islamitische kunst zou bij uitstek aansluiten bij de fysieke werkelijkheid van mensen, de gemoederen in de samenleving inzichtelijk kunnen maken en van commentaar kunnen voorzien.

Want wat is een mooiere manier om mensen zichzelf en anderen te laten leren kennen dan door hun artistieke expressie? Kunst stijgt uit boven de gangbare vormen van communicatie, en is niet gebonden aan taal of status. Het doet een beroep op onze gevoelens en emoties, die ieder mens gemeenschappelijk heeft.

Een museum voor islamitische kunst zou in mijn ogen kunnen bijdragen aan meer wederzijds respect en begrip, omdat het mensen vanuit hun emoties bindt en nieuwe uitgangspunten biedt om met elkaar in gesprek te gaan.

Participatiemaatschappij

Deze regering gaat uit van een "participatiemaatschappij". Maar al in 2007 schreef de Rotterdamse Raad voor Kunst en Cultuur in haar advies "Participatie en Cultuur" dat er een verband bestaat tussen de mate van participatie en de deelname aan culturele voorzieningen. Jongeren die veel aan cultuur doen zijn ook maatschappelijk actief, en omgekeerd. Ook wijst een Vlaams onderzoek uit dat deelname aan het kunstleven gepaard gaat met een hoge graad van verdraagzaamheid en een lage mate van etnocentrisme.

Over de aard van deze verbanden kan lang getwist worden, maar duidelijk is wel dat cultuur- en maatschappelijke participatie in sterke mate aan elkaar gekoppeld zijn. Er is dus genoeg reden om hier beleidsmatig veel aandacht aan te schenken.

Een punt dat vaak onbesproken blijft, is waaraan men moet participeren. Het zou onjuist zijn om te denken dat het bijbrengen van ‘’Westerse’’ hoogstaande cultuur aan mensen met een niet-Westerse achtergrond zou bijdragen aan hun mate van maatschappelijke participatie.

Culturele expressie

In De artistieke samenleving, De invloed van kunst op de democratie (2003) stelt Rik Pinxten dat "een democratische maatschappij die de diversiteit van haar bevolking erkent, mensen zou moeten ondersteunen om hun eigen culturele expressie op een professionele manier uit te werken en aan te bieden aan de culturele sector". 

En dit is precies mijn punt. Met een museum speciaal gericht op islamitische kunst kunnen we de culturele expressie van moslims een permanente plaats in het Nederlandse culturele landschap geven. Hiermee creëren we een cultureel platform gericht op moslims dat de drempel voor cultuurparticipatie van deze groep aanzienlijk zal verlagen.

Daarnaast biedt een dergelijk museum voor de samenleving als geheel een fysiek nieuw uitgangspunt om met elkaar in dialoog te gaan en is het een culturele verrijking voor hen die nog niet bekend zijn met deze vorm van kunst. Met deze wisselwerking creëren we een nieuwe generatie van cultuurbewuste jongeren, die zich zullen ontwikkelen tot verdraagzame en participerende individuen in onze samenleving.

6 Comments

Eric Broug
Posted by Eric Broug on April 11, 2014 at 15:19

Islamitische kunst kan inderdaad een brug tussen culturen zijn omdat het universeel wordt bewonderd. Een Nederlands museum voor Islamitische kunst zou ongetwijfeld een klein acquisitiebudget hebben en zou grote moeite hebben om een fatsoenlijke collectie bij elkaar te krijgen. In Nederlandse musea zijn mooie objecten maar is het waarschijnlijk dat een museum van Islamitische kunst deze in permanente bruikleen zou kunnen krijgen?

Er zijn diverse manieren om verschillende demografische groepen te engageren d.m.v. Islamitische kunst:

1. kijken (museum)
2. studeren (universitaire opleiding)
3. maken (praktische opleiding).

Nederland zou iets bijzonders en unieks kunnen bieden door te focussen op nummer 3: een educatief instituut dat praktische designvaardigheden biedt, gecombineerd met een historische contextualisatie. Dit wordt nergens ter wereld geboden; de praktische opleidingen die er zijn in Engeland, Jordanië e.d. plaatsen alles in een religieuze, a-historische context en maken de studenten niet klaar voor toepassing van hun vaardigheden in moderne creatieve beroepen.

Floris Schreve
Posted by Floris Schreve on April 7, 2014 at 21:45

Beste Sarah Quaedflieg, als je het over hedendaagse kunst hebt, er zijn in Nederland heel veel kunstenaars actief, afkomstig uit diverse landen uit de islamitische wereld. Er zijn op dat gebied meer dan genoeg mogelijkheden. Alleen hoe presenteer je die kunst? Want hedendaagse kunst, van kunstenaars uit de ‘islamitische’ wereld is niet perse ‘islamitische kunst’. Maar dat zijn misschien juist weer interessante punten om voor het voetlicht te brengen. Er is hoe dan ook, juist in Nederland, op dat gebied veel voorhanden en veel mogelijk.

Sarah Quaedflieg
Posted by Sarah Quaedflieg on April 4, 2014 at 15:32

Bedankt voor de commentaren, en het is inderdaad belangrijk om te kijken naar wat er al gaande is op dit gebied.

Maar waar het mij om gaat is juist het creëren van een vaste plek, die ook kan dienen als ruimte voor ontmoeting, debat en dialoog. Ik denk dat dit een duidelijke meerwaarde heeft t.o.v. een tijdelijke tentoonstelling in een bestaand museum.
Een ‘‘kunsthal’’ idee spreekt mij zeer aan, ook omdat er dan rondom de wisselende tentoonstelling andere evenementen georganiseerd kunnen worden.
Waar de objecten vandaan te halen en hoe te concurreren met andere musea, zijn vragen waar ik me niet in verdiept heb. Wel denk ik dat het juist leuk is om dichtbij huis te blijven, bijv. door jonge islamitische kunstenaars van eigen bodem een expositieruimte te bieden.

Daniëlle Rebel
Posted by Daniëlle Rebel on April 4, 2014 at 10:00

Wat een goed idee en natuurlijk zijn er al initatieven op dit gebied, maar een meer constructieve vorm zou passend zijn in het huidige klimaat waarin de islam vaak in een negatief beeld staat.
Huidige kunstenaars zijn hier zeer actief in; een aparte vaste zaal in het Stedelijk? Zou dat mogelijk zijn?

Petra de Bruijn
Posted by Petra de Bruijn on April 3, 2014 at 10:28

Beste Sarah Quaedflieg,
Zeker een museum voor islamitische kunst zou in Nederland niet moeten ontbreken, maar tegelijkertijd is het ook belangrijk om eens kritisch te kijken naar wat er nu al in onze bestaande musea te zien is aan kunst/voorwerpen die met islamitische culturen te maken hebben. Een erg leuk initiatief vind je in Museum Boerhaave, waar vorige week een ‘museumroute’ geopend is langs voorwerpen in de vaste collectie, waarbij islamitisch culturen een rol spelen: http://www.museumboerhaave.nl/actueel/gouden-eeuwen-arabie-en-holland/

Peter Bongaarts
Posted by Peter Bongaarts on April 2, 2014 at 15:15

Een sympathiek idee. Een museum kan een collectie hebben van objecten die getoond worden. Maar waar haal je die objecten vandaan? Er zijn elders al musea voor islamitische kunst of grote musea met afdelingen daarvoor. Als je iets wilt kopen moet je daarmee concurreren.

Dan misschien een museum voor tijdelijke tentoonstellingen, een soort Kunsthal voor islamitische kunst …

Echter, bestaande musea organiseren al zulke tentoonstellingen. Denk aan de recente zeer succesvolle expositie in het Leids museum voor Land en Volkenkunde.

Kortom, een sympathiek idee. Maar hoe realistisch is het?

Add a Comment

Name (required)

E-mail (required)

Your own avatar? Go to www.gravatar.com

Remember me
Notify me by e-mail about comments